پژوهشکده اخلاق و معنویت

پژوهشکده اخلاق و معنویت
فراخوانی گسترده و تأکیدهای مکرر قرآن کریم به سازندگی اخلاقی و تهذیب نفس، بیانگر جایگاه بسیار جدی مقوله اخلاق در میان اهداف دین است. نقش تعیین‏‌کننده سنجه‌های اخلاقی در سوگیری کلان‌ رفتارهای آدمی، بشر را سخت دغدغه‏‌مند پالایش و ژرف‌کاوی و بازتعریف مفاهیم اخلاقی و تدوین و بازنگری در موازین و قوانین اخلاقی و بازخوانی انگاره‏‌های عام انسان‌شناختی و معرفت‏‌شناختی در حوزه فرااخلاق، ساخته است و این دل‌‌مشغولی و علقه خاطر، وی را در طول تاریخِ معرفت‏‌اندوزی؛ به اندیشه‌‏ورزی اخلاقی وا داشته است.
در حالی که جهان معاصر سخت تشنه پیام معنوی تشیع و چشم در راه ره‌آورد رهایی‌بخش انقلاب اسلامی است، کارنامه حوزه‏های علمیه در ۲۵ سال گذشته در عرصه تولید اندیشه‌‌های اخلاقی ـ تربیتی، قابل دفاع نیست و در حالی که پژوهش‌های فقهی و کلامی در حوزه، رونق فراوان دارد، به عرصه اخلاق توجه جدی نمی‏شود. علم اخلاق پس از ظهور اندیشمندان بزرگی در مکاتب چهارگانه اخلاق اسلامی از قرن هفتم تا کنون تحول انقلابی و شالوده‌‏شکنی را به خود ندیده و برخلاف بسیاری از علوم اسلامی، نظریه‌‌پردازی و قاعده‌‌سازی در آن، قرن‌‌ها است که در حال رکود است. بی‌‏گمان یکی از مهم‏ترین رسالت‏های تبلیغی حوزه علمیه قم و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تعمیق و گسترش آموزه‏های اصیل اخلاق، تربیت و معنویت اسلامی در جامعه و اهتمام به پیش‏نیاز اصلی آن، یعنی تولید تفکر اخلاقی بر اساس مبانی اسلامی و استخراج نظام اخلاقی تربیتی و معنوی اسلام و تهیه پاسخ‏های متقن برای پرسش‏های نوپدید در حوزه اخلاق، معنویت و تربیت است که تشکیل پژوهشکده اخلاق و معنویت گامی اساسی برای رسیدن به این هدف به شمار می‏رود.
این پژوهشکده از سال ۱۳۸۲ با عنوان گروه اخلاق و تربیت فعالیتش را آغاز کرد و در سال ۱۳۸۶ با ظرفیت دو گروه پژوهشی و اختصاص نام مرکز، به فعالیت‌های خود ادامه داد. از سال 1396 با افزوده شدن گروه اسلام و مطالعات معنویت دور جدید فعالیت‌ها ذیل عنوان پژوهشکده اخلاق و معنویت با سه گروه پژوهشی آغاز شده است.

اهداف
۱. تبیین و تنقیح مبانی و چارچوب های نظری دانش اخلاق، تربیت و معنویت اسلامی به منظور توانمندسازی و توسعه آن به عرصه‏های گوناگون فردی و اجتماعی؛
۲. تبیین و ترسیم نظام اخلاقی ـ تربیتی اسلام و اثبات کارآمدی و برتری آن نسبت به سایر نظام‏های اخلاقی ـ تربیتی؛
۳. دفاع عقلانی از آموزه‏های اخلاقی، تربیتی و معنوی اسلام و پاسخ‏گویی به شبهات این حوزه؛
۴. ارائه الگوهای نوآمد اخلاقی تربیتی معنوی در راستای پاسخ‏گویی به نیازهای انسان و جامعه معاصر؛
۵. تشکیل مرکزی حرفه‌ای و کارآمد در عرصه اخلاق اسلامی، تربیت اخلاقی و معنویت اسلامی برای تأمین نیازهای مراکز سیاستگذاری و دستگاه‌های فرهنگی نظام جمهوری اسلامی؛
۶. تولید نرم‌افزار اخلاقی تربیتی معنوی مورد نیاز تمدن اسلامی و تأکید بر اتخاذ رویکرد تمدنی در احیا و بسط معارف اخلاقی تربیتی معنوی اسلام.

سیاست‌ها
۱. التزام به مبانی و عناصر اصیل نظام معارف و اخلاق اسلامی و مدرسه تربیتی اهل‏بیت‏: و معنویت اسلامی؛
۲. اهتمام به مشکلات عینی جامعه اسلامی در عرصه اخلاق، تربیت و معنویت و توجه به مسائل و شبهات روز؛
۳. اهتمام به ایجاد ارتباط علمی فعال و مؤثر با مراکز پژوهشی حوزوی و غیر حوزوی داخل و خارج کشور و بهره‏گیری از توان و دستاوردهای نخبگان علمی در راستای بالنده‏سازی دانش اخلاق، تربیت و معنویت اسلامی؛
۴. نهادینه‌کردن تولید اندیشه در قالب هم‏اندیشی گروهی و تعریف کارهای مطالعاتی در قالب تیم‏های تخصصی؛
۵. بهره‏گیری از ظرفیت‏های دانش بشری و سایر فرهنگ‏های تعالی‏طلب و معنویت‏گرای بشری، توأم با مطالعه انتقادی آنها؛
۶. پرهیز از فعالیت‌های موازی و تکراری و حرکت در عرض برنامه‏های سایر مراکز علمی ـ پژوهشی؛
۷. تعامل فعال با دستگاه‌های مرتبط با تربیت دینی نظام جمهوری اسلامی و شناسایی نیازهای ایشان به منظور فراهم‌آوردن پژوهش‌های کاربردی.

گروه های پژوهشی
۱. گروه اخلاق
الف) تدوین و اجرای طرح‏های پژوهشی در حوزه‌های تاریخ و فلسفه علم اخلاق اسلامی، مسائل جدید اخلاقی جامعه دینی، بازسازی روش‏شناسی اخلاق، نظام اخلاق اسلامی و مقایسه آن با سایر نظام‏های اخلاقی، نیازهای اخلاقی نظام جمهوری اسلامی و اخلاق کاربردی؛
ب) بازخوانی مستمر آثار نمایندگان مکاتب اخلاق اسلامی و ترجمه جهت‏دار و هدایت‏شده آثار عمده اخلاقی ادیان و مکاتب بشری همراه با نقد و مقایسه؛
ج) آسیب‏‏شناسی مداوم اخلاق عمومی از طریق اجرای طرح‏های پیمایشی؛
د) بازشناسی مستمر ظرفیت‏های علوم انسانی پیرااخلاقی و بسترسازی علمی برای انتقال این ظرفیت‏ها به حوزه اندیشه اخلاقی.

۲. گروه تربیت
الف) تدوین و تبیین نظام تربیت اسلامی (مبانی، اهداف، اصول، روش‌ها، ‌عوامل، موانع، ‌مراحل، برنامه‌ها، نهادها، کانون‌ها، تکنولوژی)؛
ب) بازشناسی، بازنگری، و بازسازی آموزه‌های تربیتی از سه منظر حجیت، عقلانیت و کارآمدی؛
ج) گسترش مطالعات تطبیقی بین‌المذاهب و برجسته‏سازی وجوه تمایز و عناصر اختصاصی مدرسه تربیتی اهل‏بیت (ع)؛
د) پژوهش‏ها و تک‏نگاری‏هایی در زمینه معناشناسی مفاهیم تربیت اخلاقی؛
هـ) شناسایی ابتلائات عام تربیتی جامعه و آسیب‏ شناسی اخلاق ملی (مانند وجدان کاری، انضباط ‌پذیری، قانون‌ گرایی و...) و برنامه‏ ریزی برای آسیب ‌زدایی در محورهای شناخته‌شده؛
و) الگوسازی و بازنمایی شخصیت‏های برجسته اخلاقی و معنوی و تجزیه و تحلیل و انتشار زندگینامه آنان؛
ز) ترویج و حمایت از نقاط قوت در فرهنگ ملّی مثل فضائل راسخ و نهادینه‌شده حیا، احترام به بزرگ‏تر، مهربانی، غیرت، مهمان‏نوازی و... .
3. گروه اسلام و مطالعات معنویت
الف) مفهوم شناسی معنویت اسلام و ارائه شاخصه های آن
ب) معرفی و تحلیلی رویکردها، نظریه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی موجود در عرصه مطالعات معنویت
ج) آینده‌پژوهی معنویت‌گرایی در ایران
د) شناسایی و نقد فرهنگ معنویت‌گرایی بدون مذهب در ایران و همچنین جریان‌های انحرافی معنویت
هـ) نگارش اطلس تاریخ و جغرافیایی مکاتب معنویت‌گرایی در جهان اسلام
و) شناسایی کاستی‌ها و ارائه راهکارهایی برای تبلیغ مؤثر معنویت اسلامی از طریق نظام روحانیت

آثار منتشر شده:
۱. کتاب شناخت اخلاق اسلامی؛ گروه مؤلفان؛ ۱۳۸۶.
۲. اخلاق کاربردی،‌ کاوش‌ها و چالش‌های نوین در اخلاق عملی؛ گروه مؤلفان؛ ۱۳۸۶.
۳. منشور اخلاقی انتخابات (به سفارش وزارت کشور)؛ محمدتقی اسلامی؛ ۱۳۸۸.
۴. اخلاق اسلامی: مبانی و مفاهیم (کتاب درسی دانشگاهی سراسر کشور)؛ جمعی از نویسندگان؛ ۱۳۸۹.
۵. خوبی، الزام اخلاقی و امر الهی؛ بررسی تطبیقی آرای آدامز و متفکران شیعی؛ محمود مروارید و احمدرضا همتی‌مقدم؛ ۱۳۸۹.
۶. درآمدی بر زی طلبگی؛ محمد عالم‌زاده نوری؛ ۱۳۸۸.
۷. سیمای آرمانی طلبه در نگاه مقام معظم رهبری؛ محمد عالم‌زاده نوری؛ ۱۳۸۹.
۸. ترجمه کتاب‌شناخت اخلاق اسلامی (به زبان عربی)؛ عبدالحسن بهبهانی‏پور؛ ۱۳۸۹.
۹. تعارضات اخلاقی و دانش اصول فقه؛ حسن بوسلیکی؛ ۱۳۹۰.
۱۰. اخلاق اسلامی و کاربست قاعده تسامح در ادله سنن؛ محمدتقی اسلامی؛ ۱۳۹۰.
۱۱. تربیت توحیدی شهید حسین معن؛ ترجمه احمد ناظم، تحقیق: سیدعلیرضا مددی؛ ۱۳۸۷.
۱۲. راهنمای رشد اخلاقی؛ ملانی کیلن و جودیث اسمتانا؛ ترجمه محمدرضا جهانگیرزاده، علیرضا شیخ‌شعاعی، سیدرحیم راستی‌تبار؛ ۱۳۸۹.
۱۳. جریان‌شناسی انتقادی عرفان‌های نوظهور؛ حمید‌رضا مظاهری سیف؛ ۱۳۸۸.
۱۴. استنباط حکم اخلاقی از سیره و عمل معصوم؛ محمد عالم‌زاده نوری؛ ۱۳۹۱.
۱۵. فقه و اخلاق اسلامی؛ مقایسه‌ای علم شناختی؛ مهدی احمدپور؛ ۱۳۹۲.
۱۶. مناسبات اخلاق و فقه در گفتگو با اندیشوران؛ محمد هدایتی؛ ۱۳۹۲.
۱۷. سبک بندگی در سیره عبادی معصومین:؛ کاظم دلیری؛ ۱۳۹۲.
۱۸. نقش مربی در تربیت اخلاقی- معنوی؛ محمد عالم‌زاده نوری، حسن بوسلیکی و حسین مرادی؛ ۱۳۹۲.
۱۹. تأثیر ایمان بر اخلاق با تأکید بر اخلاق فضیلت؛ حجت‌‌الله آزاد؛ ۱۳۹۳.
۲۰. عرفان و بایسته‌های عرفان‌پژوهی در گفتگو با دانشوران؛ محمدرضا فلاح شیروانی و کاظم دلیری؛ ۱۳۹۳.
21. فرهنگ آثار عرفان اسلامی؛ سیدرضا باقریان‌موحد، احمد شاکرنژاد و حسین مرادی؛ 1395.
22. استنباط حکم اخلاقی از متون و ادله لفظی (دفتر اول)؛ محمد عالم‌زاده نوری، 1396.


آثارآماده نشر
۱. اخلاق جهانی؛ حسن بوسلیکی، قنبری، رحیم راستی‌تبار و محمدرضا امین.
۲. گزارش، تحلیل و ارزیابی نظریه‌های رشد اخلاقی (دفتر اول)؛ حسین دیبا، حسن بوسلیکی، حسین مرادی.
۳. مؤلفه‌های مفهومی معنویت؛ احمد شاکرنژاد.

پژوهش‌‌های در حال انجام
۱- درآمدی بر اخلاق مدیریت
۲- استنباط حکم اخلاقی از متون و ادله لفظی (دفتر دوم)
۳- اخلاق دینداری
4- روش‌شناسی اخلاق کاربردی
۵- ترجمه کتاب اصول اخلاق زیست‌پزشکی
6- بازخوانی و نقد رویکرد اصل‌گرایی در اخلاق کاربردی – حرفه‌ای
7- اصول و قواعد بخشندگی در مکتب اهل بیت(ع)
8- چالش‌های اجرای عدالت در مبارزه حق و باطل
9- تحلیل اخلاقی علل و زمینه‌های بی‌صداقتی و چالش‌های صداقت‌گستری در ساختارهای اجتماعی و نهادهای مدنی و راهکارهای برون‌رفت از آنها
10- شناسایی آراء فیلسوفان اخلاق در موضوع صداقت/ دروغ
11- بررسی کاوش‌ها و چالش‌های اخلاقی در فرایندهای سازمانی آ. پ.
12- اخلاق تبلیغ دین
13- گزارش، تحلیل و ارزیابی نظریات رشد اخلاقی (دفتر دوم)
14- نقد و بررسی نظریات رشد اخلاقی سکولار از منظر مبانی و آموزه‌های اسلامی
15- درآمدی بر نظریه رشد اخلاقی با تأکید بر منابع اسلامی
16-  ضعف اخلاقی
17- زمینه‌ها و علل شکل‌گیری درک شهروندان از مفهوم عدالت کیفری
18- عوامل و ساز وکارهای رشد صداقت فرزندان با تأکید بر تعامل خانواده و رسانه
19- مطالعه همبستگی سبک‌های فرزندپروری با عوامل اختلاف‌زای زناشویی
20- معنویت در اندیشه عالمان مسلمان
21- گزارش تطبیقی رشد معنوی در سنت‌های دینی
22- طیف¬شناسی و نقد نظریه¬ها و رویکردهای مطالعات معنویت در غرب
23- مدل¬های قرآنی در تبیین زیست معنوی
24- شيوه‌هاي مواجهه تبليغي با افراد در معرض معنويت جديد
25- بررسي انتقادي اصول و مباني تربيت اخلاقي عرفان¬هاي نوظهور
26- کارگاه‌های تخصصی معنویت‌پژوهشی
27- دستنامه مطالعات معنویت


آثار برگزیده
۱. کتاب شناخت اخلاق اسلامی؛ گروه مؤلفان؛ در جشنواره آیین ‏خرد ۱۳۸۶.
۲. اخلاق کاربردی،‌ کاوش‌ها و چالش‌های نوین در اخلاق عملی؛ گروه مؤلفان؛ در کتاب سال جمهوری اسلامی ایران ۱۳۸۶.
۳. تربیت توحیدی؛ شهید حسین معن؛ ترجمه احمد ناظم، تحقیق: سیدعلیرضا مددی؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران ۱۳۸۷.
۴. خوبی، الزام اخلاقی و امر الهی؛ بررسی تطبیقی آرای آدامز و متفکران شیعی؛ محمود مروارید و احمدرضا همتی‌مقدم؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی؛ 1389.
۵. راهنمای رشد اخلاقی؛ ملانی کیلن و جودیث اسمتانا؛ ترجمه محمدرضا جهانگیرزاده، علی‌رضا شیخ‌شعاعی و سید‌رحیم راستی‌تبار؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران ۱۳۸۹.
۶. اخلاق اسلامی و کاربست قاعده تسامح در ادله سنن؛ محمدتقی اسلامی؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران ۱۳۹۰.
۷. استنباط حکم اخلاقی از سیره و عمل معصوم؛ محمد عالم‌زاده نوری؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران ۱۳۹۱.
8. سبک بندگی در سیره عبادی معصومین:؛ کاظم دلیری؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران ۱۳۹۲.


 
نشست‌های علمی و کرسی‌های ترویجی
۱. عرفان و بایسته‌های عرفان‌پژوهی؛ اراکی، اسدی گرمارودی، اعوانی، پورجوادی، ابوالحسن تنهایی، پازوکی، مرتضی جوادی، رمضانی، شیخ الاسلامی، عابدی شاهرودی، فعالی، گرجیان‌عرب، مهندسی و یزدان‌پناه.
۲. نقش‌ و کارکردهای هوش هیجانی در تعاملات و موقعیت‌های اخلاقی؛ سیدمحسن فاطمی ۱۳۸۸.
۳. جریان‌شناسی تصوف در آمریکا؛ آرتور بوهلر(استاد دانشگاه ویکتوریای نیوزیلند). ۱۳۸۸.
۴. تربیت و نوآوری‌؛ محمدیان، مهدی علیزاده و سید کاظم اکرمی؛ ۱۳۸۷.
۵. مدل تولید دانش تربیت اسلامی؛ علم‌الهدی؛ ۱۳۸۸.
۶. چالش‌های اخلاقی جامعه؛ آیت‌الله محمد یزدی.
۷. مسائل بنیادین دانش اخلاق؛ مددی و عابدی شاهرودی.
۸. بررسی کاربست نظریه مقاصد الشریعه در اخلاق اسلامی؛ ادریس ‌هانی.
۹. اخلاق پزشکی؛ عبدالعزیز ساشادینا.
۱۰. نقد اخلاقی سخنرانی اهانت‏آمیز پاپ؛ عبدالعزیز ساشادینا.
۱۱. تأثیر اخلاق و هنر در سبک زندگی هزاره سوم؛ سیدسلمان صفوی؛ ۱۳۸۷.
۱۲. اخلاق سکولار؛ سبحانی، علیدوست و مبلغی؛ ۱۳۸۷.
۱۳. مناسبات فقه و اخلاق؛ عرفان، سبحانی و احمد احمدی؛ ۱۳۸۸.
۱۴. مناسبات فقه و اخلاق؛ عبدالعزیز ساشادینا.
۱۵. اخلاق فهم دین؛ محمدتقی سبحانی و محمد فتحعلی‌خانی؛ ۱۳۹۰.
۱۶. چالش‌های اخلاقی در فناوری‌های نوین زیست‌پزشکی؛ محمود عباسی و سیدمحمدحسین مدرسی؛ ۱۳۹۰.
۱۷. تأثیر ایمان بر اخلاق فضیلت با تأکید بر دیدگاه اسلامی؛ جوادی، شیروانی و سیدحسن اسلامی؛ ۱۳۸۷.
۱۸. جایگاه علم اخلاق در معارف اسلامی؛ علیرضا پناهیان؛ ۱۳۸۸.
۱۹. اخلاق و نوآوری؛ آذربایجانی، علیزاده و فتحعلی؛ ۱۳۸۷.
۲۰. اخلاق علمی و تربیت کودک در غرب امروز؛ حبیب‌الله بابایی؛ ۱۳۸۸.
۲۱. مفهوم‌شناسی معنویت(۲جلسه)؛ موحدیان عطار و یزدان پناه؛ ۱۳۹۲.
۲۲. جریان‌شناسی معنویت‌پژوهی در غرب؛ طالبی دارابی؛ ۱۳۹۲.
۲۳. شاخصه‌های معنویت اسلامی، رضا اسلامی، ۱۳۹۳
۲۴. مبانی معنویت‌گرایی جدید، بهزاد حمیدیه، ۱۳۹۳
۲۵. جریان‌شناسی مطالعات انتقادی در معنویت ، فاطمه توفیقی، ۱۳۹۳
۲۶. مرز بدعت و نوآوری در معارف دینی با تأکید بر بحث معنویت گرایی،(دو جلسه)، احمد واعظی، ۱۳۹۴
۲۷. نظریه¬ها و مدل¬های رشد معنوی، محمود نوذری، ۱۳۹۴
۲۸. مرز بدعت و نوآوری در معنویت‌ورزی از دیدگاه اسلامی، علیرضا امینی‌نژاد، ۱۳۹۴
۲۹. مفهوم عدالت در گفتمان انقلاب اسلامی، حمیدرضا مظاهری‌سیف، ۱۳۹۴
30. مفهوم معنویت در گفتمان انقلاب اسلامی، محمدجواد رودگر، 1394
31. مدل‌های رشد معنوی در ادیان، سیدمحمد روحانی، 1394
32. مدل‌های رشد معنوی در مسیحیت، عباس رسول‌زاده، 1394
33. مدل‌های رشد معنوی در یهودیت، مهراب صادق نیا، 1394
34. مدل‌های رشد معنوی در مسیحیت، احمدرضا مفتاح، 1395
35. مدل‌های زیست معنوی در قرآن، قائمی‌نیا، 1395
36. بررسی روانشناختی معنویت، مسعود آذربایجانی، 1395
37. تکثرگرایی در سیر و سلوک (بازخوانی ظرفیت نظریه حق‌گروی)، هادی صادقی، ‌1395
38. خودکنترلی و قضاوت اخلاقی، هاشمی، 1395
39. کاربست اصل‌گرایی اخلاق در مسائل زیست پزشکی، احسان شمسی کوشکی، 1395
40. اصول برنامه‌ریزی درسی تربیت اخلاقی، محمد حسنی، 1395
41. روش‌شناسی استخراج نظریه رشد اخلاقی اسلامی (انسان‌شناسی و تربیت اسلامی،‌ ماهیت و شاخصه‌ها، صادق‌زاده قمصری، 1395
42. نقش مربی در تربیت اخلاق – معنوی، محمد عالم‌زاده نوری، 1395 (کرسی ترویجی)
43. نظریه رهبری سازمانی اصیل و اخلاق: تحلیلی از نظریه خودتعیین‌گری، سید بابک علوی، 1395 (کرسی ترویجی)
44. مفهوم عنویت در عصر پست‌مدرن، احمد شاکرنژاد، 1396 (کرسی ترویجی)

به روزرسانی در سایت: 5 آذر 1396
منبع: اختصاصی پایگاه اطلاع رسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
فايلها
معرفي پژوهشکده اخلاق و معنويت. ابان 96.pdf 216.699 KB
کلمات کليدي
مرکز اخلاق و تربیت اسلامی, مرکز
 
امتیاز دهی
 
 

Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما