پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع)

پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع)، به منظور بررسی روشمند حوزه‌های مرتبط با تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع) و بسترهای تأثیرگذار در آن، از سال 1364 فعالیت خود را آغاز کرد. دستمایه اولیه تحقیقات پژوهشکده را فیش‌هایی تشکیل می­داد که جمعی از فضلا و محققان حوزه علمیه قم، پیش از انقلاب گردآوری کرده بودند. بعدها بر اساس این دستمایه، طرح مفصل‌تری طراحی شد که به‌زعم پژوهشگران، در مجموع به تصویر تاریخ زندگی و سیره معصومان(ع) منتهی می‌گردید. سپس نگره‌های جدید، نیروهای متخصص و سازمان‌یابی پژوهشکده، اقتضائات نوینی را ایجاب کرد که تشکیلات و دستاوردهای کنونی حاصل آن است.

تمرکز بر جوانب گوناگون تاریخ و سیره امامان(ع) و سازوکارهای منطقی و اصولی دستیابی به حقایق تاریخی و همچنین مطالعه و تحقیق درباره هویت تاریخی تشیع و نقش آن در فرهنگ و تمدن اسلامی اساسی‌ترین رویکرد‌های پژوهشکده بوده است.
در کنار انجام فعالیت‌های موردی، اجرای پروژه‌های بزرگی همچون فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی و دائرة‌المعارف تاریخ رویدادهای تاریخی اسلام از جمله فعالیت‌های این مجموعه بوده است. همچنین تدوین دانشنامه اهل­بیت(ع) و تحقیق در زوایای مبهم فرهنگ و تمدن اسلامی از جمله برنامه‌های کلان پژوهشکده است که زمینه‌های انجام آن در سال‌های اخیر فراهم آمده است.

اهداف
1.    تبیین و تنقیح مبانی و چارچوب‌های نظری دانش تاریخ اسلام و سیره معصومان(ع) به منظور توانمند‌سازی و توسعه آنها برای پاسخگویی به نیازهای گوناگون فردی و اجتماعی؛
2.    معرفی علمی الگوهای شخصیتی و رفتاری معصومان در ابعاد گوناگون حیات فردی و اجتماعی و متناسب با سطوح مخاطبان؛
3.    هویت‌شناسی شیعه و بررسی سیر تحول و تطور مؤلفه‌های آن از آغاز تا کنون؛
4.    پاسخگویی روشمند به پرسش‌ها و شبهات جامعه معاصر در زمینه تاریخ تشیع، سیره معصومان(ع) و فرهنگ و تمدن اسلامی.

سیاست ها
1.    نظریه‌پردازی در حوزه تاریخ و پژوهش‌های تاریخی، با تأکید بر مبانی اسلامی و دوری جستن از جزم‌اندیشی و التقاط؛
2.    توجه به کاربردی بودن فعالیت‌ها با در نظرداشت نیازهای بالفعل و بالقوه جامعه؛
3.    اهتمام به ارتباط و تعامل با اندیشمندان و فرهیختگان و استفاده از توان و دستاوردهای آنان در زمینه تاریخ و سیره، برای به انجام رساندن وظایف و فعالیت‌های پژوهشی؛
4.    همکاری پژوهشی و ارتباط فعال با مراکز مختلف علمی ـ پژوهشی حوزوی و دانشگاهی.

گروه های پژوهشی

1.    گروه سیره اهل بیت(ع)
شناخت سیره، به معنای تحقیق قاعده‏مند در شیوه‏های زیستی یک فرد با توجه به زمان و مکان و اوضاع جانبی است. بر همین اساس، گروه سیره به منظور تبیین ابعاد مختلف زندگی معصومان(ع) برنامه‌های زیر را دنبال می‌کند:
الف) تهیه مجموعه‏ ای تاریخی، علمی و مستند از زندگی معصومان(ع)؛
ب) ارائه الگوی مناسب به جامعه؛
ج) خرافه‏زدایی از باورهای مردم درباره معصومان(ع)؛
د) پژوهش علمی و روشمند در ابعاد مختلف سیره معصومان(ع)؛
ه) نقد و بررسی روایات ناهمگون درباره معصومان(ع).

2.    گروه تاریخ تشیع
این گروه، گذشتۀ پر فراز و فرود شیعیان را در ابعاد گوناگون سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و دینی، و در قالب محورهای زیر مورد پژوهش روشمند قرار می‌دهد:
الف) شناسایی شیعیان در طول تاریخ و معرفی ابعاد گوناگون و ویژگی‌های فرهنگی، علمی، آموزشی، سیاسی و اجتماعی آنان؛
ب) بازکاوی نقاط قوت و ضعف شیعیان و نمایاندن عوامل پیشرفت و انحطاط پیروان اهل‌بیت(ع)؛
ج) معرفی زوایای ناشناخته تاریخ تشیع و تطورات فکری و عملی تشیع در طول تاریخ؛
د) نمایاندن نقاط مشترک بین حوادث گذشته و حال شیعیان و بهره‌گیری از گذشته جهت برنامه‌ریزی برای آینده؛
ه) بررسی، ارزیابی و نقد منابع تاریخی مربوط به شیعیان و تاریخ تشیع.

3.    گروه فرهنگ و تمدن اسلامی
مطالعه دقیق تاریخ اسلام در ابعاد گوناگون، به ویژه فرهنگ و تمدن اسلامی، ما را در شناخت بهتر دین اسلام و پیشوایان آن کمک می‌کند. با توجه به این امر، این گروه اهداف و وظایف خود را چنین دنبال می‌کند:
الف) شناسایی ابعاد فرهنگ و تمدن اسلامی و تبیین جایگاه و سهم آن در تمدن جهانی و تولید علم؛
ب) تبیین علل پیشرفت و انحطاط تمدن اسلامی؛
ج) مطالعه و تحقیق در تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام در دوره‌های مختلف به منظور بسترسازی برای دیگر مطالعات و پژوهش‌ها؛
د) بازنگری و اصلاح دیدگاه‌ها و نظرات مطرح شده درباره فرهنگ و تمدن اسلامی، به‌ویژه دیدگاه مستشرقان؛
ه) تبیین روش‌های علمی مطالعه درتاریخ وتمدن اسلامی و ارائه نظریه‌های مبتنی بر آموزه‌های اسلامی و علم تاریخ و فلسفه نظری آن؛
و) کشف نکات مبهم در تاریخ و تمدن اسلامی و پاسخگویی به سؤالات و شبهات مطرح.
 
آثار منتشر شده
1.    کتاب اضبط المقال فى شرح اسماء الرجال؛ حسن حسن‏زاده آملى؛ 1376.
2.    تصحیح تاریخ تحول دولت و خلافت از برآمدن اسلام تا بر افتادن سفیانیان؛ رسول جعفریان؛1380.
3.    درآمدى بر تاریخ‌نگرى و تاریخ‌نگارى مسلمانان؛ ابوالفضل شکورى؛1380.
4.    راویان مشترک (جلد 1و2)؛ گروهى از پژوهشگران؛ 1380.
5.    پیامبر و یهود حجاز؛ مصطفى صادقى؛ 1382.
6.    نگاهى نو به جریان عاشورا؛ گروهى از محققان زیر نظر سیدعلیرضا واسعى؛1383.
7.    تحلیل تاریخى نشانه‏هاى ظهور؛ مصطفى صادقى؛ 1385.
8.    خاستگاه تشیع و پیدایش فرقه‏هاى شیعى در عصر امامان؛ على آقانورى؛ 1385.
9.    رویدادهاى تاریخ اسلام ؛ گروهى از مترجمان؛ ج1، 1385؛ج2،1387.
10.  اوضاع سیاسى - اجتماعى و فرهنگى شیعه در غیبت صغرا؛ غلامحسن حسین‏زاده شانه‏چى؛ 1386.
11.     جانشینان پیامبر در پرتو شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحدید؛ سیدعلیرضا واسعى؛ 1386.
12.     درآمدى بر روش تبلیغى ائمه‏(ع)؛ سیدعلیرضا واسعى و محمدشمس‏الدین دیانى؛ 1386.
13.      معرفى و نقد منابع عاشورا؛ سیدعبدالله حسینى؛ 1386.
14.      نقد و بررسى گزارش‏هاى زندگى پیش از بعثت پیامبر(ص)؛ رمضان محمدى؛ 1387.
15.       مشورت و مشاوران در سنت و سیره پیشوایان؛ سیدمحمود سامانى؛ 1387.
16.      دیوان نقابت؛ محمدهادى خالقى؛ 1387.
17.     زندقه در سده‏هاى نخستین اسلامى؛ حمیدرضا مطهرى؛ 1387.
18.     سیرى در تاریخ تشیع مازندان؛ یوسف اسماعیلى؛ 1387.
19.     فرهنگ و تمدن اسلامى در ماوراءالنهر؛ على غفرانى؛ 1387.
20.     اخبار الملاحم و الفتن؛ عمار عبودى نصار؛ 1387.
21.     کتابشناسى تاریخ تشیع؛ مصطفى صادقى و حامد قرائتى؛ 1388.
22.     فرهنگنامه مؤلفان اسلامى؛ گروهى از محققان؛ 1389.
23.     دولتمردان شیعى در دستگاه خلافت؛ مصطفى صادقى؛ 1390.
24.     نهاد ولایتعهدى در دوره اموى و عصر اول عباسى؛ عباس احمدوند؛ 1390.
25.    سیاست‌های مالى امام على‏(ع)؛ محمدحسین على‏اکبرى؛ 1390.
26.    تقابل سنت‏هاى جاهلى با ارزش‏هاى دینى در واقعه حرّه؛ سیدعلیرضا واسعى؛ 1391.
27.    بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان‏(ع)، یداللَّه مقدسى؛ 1391.
28.    محیط‌ زیست و بهداشت در سنت و سیره نبوى‏(ص)؛ عبدالمجید ناصرى؛ 1392.
29.    ارزیابی اخبار قضاوت‌های امیرالمؤمنین علی(ع)؛ مصطفی صادقی؛ 1392.
30.    پوشش و تغذیه در سیره معصومان(ع)؛ امیرعلی حسنلو؛ 1392.
31.    حیات، حکمت و حکومت پیامبر(ص)؛ جمعی از نویسندگان؛به کوشش:حمیدرضا مطهری؛ 1392.
32.    مناسبات اهل‏بیت‏(ع) و ایرانیان؛ سیدمحمود سامانى؛ 1393.

آثار آماده نشر
1.    شیعه در هند؛ جلد دوم، ترجمه عبدالحسین بینش.
2.    سیمای دوازده امام(ع) در میراث مکتوب اهل‌سنت؛ منصور داداش‏نژاد.
3.    ارمنستان در جبهه بیزانسى فتوحات اسلامى بر اساس منابع سریانى ؛ ترجمه سیدعلى خیرخواه علوى.
4.    تاریخ تحول اندیشه اعتقادى امامیه؛ مهدى فرمانیان.
5.    تاریخ و تفکر شیخیه؛ ترجمه: سیدخلیل طاووسى.
6.    تعامل شیعیان امامیه با دیگر مسلمانان در عصر ائمه‏(ع)؛ سیدعبداللّه حسینى.
 
پژوهش‌های در حال انجام
1.    تاریخ فرهنگ و تمدن شیعى در مغرب و اندلس، محمدرضا پاک.
2.    امامیه در دوره سلجوقیان؛ سیدمحمدحسین منظورالاجداد.
3.    ارزیابى روایات و منابع مکتوب امامیه درباره زندگانى امامان‏(ع)؛ نعمت‏الله صفرى.
4.    نقد و بررسى روایات شیعى زندگانى ائمه‏(ع) از اربلى تا مجلسى؛ غلامحسن حسین‏زاده.
5.    سیر تطور صحابه نگارى؛ محمدرضا هدایت‏پناه.
6.    اهل‏بیت‏(ع) در آثار دانشمندان مسلمان اندلس؛ حمیدرضا مطهرى.
7.    تعامل کلام و دانش تاریخ گفتگو با جمعى از استادان حوزه و دانشگاه؛ مهران اسماعیلى و مصطفی صادقی.
8.    رویدادهاى تاریخ اسلام(جلد3و4)؛ گروهى از مترجمان.
9.    مذهب شیعه(1و2)؛ دوایت م. دونالدسن؛ ترجمه عباس احمدوند و محمد قزوینى.
10. شیعه‏شناسى درغرب؛ بررسى انتقادى ـ تطبیقى پژوهش‏هاى شرق‏شناسان؛ ترجمه عبدالحسین بینش.
11. امامان شیعه در مطالعات خاورشناسان انگلیسی زبان؛ عباس احمدوند.
12. فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی(2)؛ گروهی از محققان.
13. تاریخ‌نگاری سیدبن‌طاووس و نقش آن بر تاریخ تشیع؛ مصطفی صادقی.
14. سیره معیشتی معصومان(ع)؛ یداله مقدسی.
15. فقرزدایی در سیره معصومان(ع)؛ محمدحسین علی‌اکبری.
16. سیره معصومان(ع) در کتب اربعه؛ علی‌اکبر ذاکرخمی.
17. نقد و بررسی روایات سیره نبوی(ص)؛ رمضان محمدی.
18. تشیع در دوره امام باقر(ع)؛ سیدقاسم رزاقی‌موسوی.
19. جغرافیای تشیع در کتب رجال؛ علی‌اکبر امامی‌حجتی.

آ
ثار برگزیده
1.    پیامبر و یهود حجاز؛ مصطفی صادقی، تشویقى در کنگره دین پژوهان کشور 1380.
2.    نگاهى‏نو به جریان عاشورا؛ گروهی از نویسندگان، در کنگره دین‌پژوهان 1382.
3.    تحلیل تاریخى نشانه‏هاى ظهور؛ مصطفی صادقی، برگزیده کنگره دین‌پژوهان کشور 1383، کتاب سال دانشجویى 1385، کتاب سال ولایت 1386 و جشنواره مسکویه 1389.
4.    جانشینان پیامبر در پرتو شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید؛ علی‌رضا واسعی، در جشنواره نهج البلاغه، نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه 1385.
5.    معرفی و نقد منابع عاشورا؛ سیدعبدالله حسینی؛ در کنگره دین‌پژوهان 1385.
6.    ارزیابی اخبار قضاوت‌های امیرالمؤمنین علی(ع)؛ مصطفی صادقی؛ در کتاب فصل جمهوری اسلامی 1392.
7.    بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومان‏(ع)؛ یداللَّه مقدسى؛ در کتاب سال حوزه 1392.
8.    تقابل سنت‏هاى جاهلى با ارزش‏هاى دینى در واقعه حرّه؛ سیدعلیرضا واسعى؛ در کتاب سال حوزه 1392.

نشست‌‌ها و گفتگوهای علمی
1.    شیوه‌های پژوهش در تاریخ و سیره؛ صادق سجادی؛ 1380.
2.    نقد و بررسی کتاب درآمدی بر تاریخ نگری و تاریخ‌نگاری مسلمانان؛ شکوری، ناقدان: صفری و سلطانی؛ 1380.
3.    روش تحقیق در سیره معصومان؛ یوسفی غروی؛1381.
4.    روش تحقیق در سیره اهل بیت؛ صالحی نجف‌آبادی؛ 1380.
5.    روش تحقیق در تاریخ و سیره اهل بیت(ع) با نگرش بر بحارالانوار؛ آیت‌الله محسنی قندهاری؛ 1382.
6.    کاستی‌ها و بایسته‌های پژوهش در تاریخ؛ مهدی پیشوایی؛ 1382.
7.    تأثیر روش‌های پژوهشی شرق‌شناسان بر دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان؛ محسن الویری؛ 1382.
8.    ضرورت همگرایی تاریخ با علوم اجتماعی و انسانی؛ حسینعلی نوذری؛ 1383.
9.    نقش جغرافیا در مطالعات تاریخی؛ منصور بدری‌فر؛ 1383.
10. اندیشه میشل فوکو در باب تاریخ؛ داوود فیرحی(3جلسه)؛ 1384.
11. تاریخ و جامعه‌شناسی؛ محمود تقی‌زاده؛ 1384.
12. کاربردهای زبان‌شناسی تاریخی؛ احمد پاکتچی؛ 1385.
13. آموزش‌های دینی در عصر ناصری؛ سیدمحمدحسین منظور‌الاجداد؛1386.
14. چشم‌اندازهای نو تاریخ‌نگاری در تحقیقات تاریخی؛ مرتضی نورایی؛1386.
15. روش مواجه با پژوهش‌های خاورشناسان؛ عباس احمدوند؛ 1386.
16. تشیع و نگارش تاریخ اهل‌بیت(ع)؛ جمعی از استادان حوزه و دانشگاه؛1386.
17. سهم شیعه در علوم؛ رسول جعفریان و مهدی مهریزی؛ 1386.
18. نقد کتاب خاستگاه تشیع و پیدایش فرقه‌های شیعی در عصر امامان؛ علی‌آقانوری، ناقد: قاسم جوادی؛ 1386.
19. کاربرد نرم‌افزارهای نور در مطالعات تاریخی؛ منصور دادا‌ش‌نژاد؛ 1386.
20. تاریخ‌پژوهی و پژوهش تاریخی؛ لطف‌الله نبوی؛ 1386.
21. باید و نبایدها در پژوهش‌های تاریخی؛ هادی عالم‌زاده؛ 1386.
22. مطالعات شرق‌شناسان در تاریخ تشیع با تکیه بر کتاب کلبرگ؛ محمد‌کاظم رحمتی؛ 1386.
23. نقد کتاب درآمدی بر روش‌های تبلیغی ائمه(ع)؛ یوسفی غروی و عبدالمحمدی؛ 1386.
24. نقد کتاب مکتب در فرایند تاریخ؛ محمد‌تقی سبحانی و نعمت‌الله صفری؛ 1387.
25. نقد کتاب مکتب در فرایند تاریخ؛ حامد منتظری‌مقدم و محمدعلی چلونگر؛ 1387.
26. روش‌شناسی،‌نو‌آوری و دستاوردهای پژوهشی؛ جواد‌ علی، عبدالجبار ناجی، الیاسری و نصیر عبدالحسین؛ 1387.
27. نقد کتاب معرفی و نقد منابع عاشورا؛ سیدعبدالله حسینی؛ بیات و هدایت‌پناه؛ 1387.
28. جایگاه خبر واحد در تاریخ و کلام؛ مهدی مهریزی؛ 1388.
29. تشیع در اسپانیا گذشته و حال؛ سیداحمد خضری؛ 1388.
30. نقد کتاب تاریخ شیعیان اثنی‌عشری در ایران، پروین ترکمتی ­آذر، ناقدان: حسین مفتخری و منصور داداش‌نژاد؛ 1388.
31. کارگاه روش تحقیق؛ مرتضی نورایی؛ 1388.
32. علویان و بکتاشیان آناطولی؛ امامی خویی؛ 1388.
33. نقش روش­ها و باورها در تاریخ؛ نعمت صفری؛ 1389.
34. قش روش­ها و باورها در تاریخ؛ محسن الویری(3جلسه)؛ 1389.
35. عصمت؛ حامد منتظری‌مقدم؛ 1389.
36. لقب رضا در منابع تاریخی و روایی؛ محمد الله‌اکبری؛ 1390.
37. بررسی عزاداری حسینی در دولت فاطمی و بویهی؛ جوادی، موسوی و فلاح‌زاده؛ 1390.
38. شیوه‌های عاشورا‌پژوهی؛ مهدی پیشوایی؛1390.
39. نقد کتاب دانشنامه سیره نبوی؛ ناقدان حسن طارمی و علی بیات؛ 1390.
40. مزارات اسلامی و مسیحی؛ اصغر منتظرالقائم؛ 1391.
41. بازشناخت علویان ایران؛ محمدمهدی فقیه بحرالعلوم؛ 1391.
42. علل خروج امام حسین(ع)از مدینه، رویکردی بسترشناسانه؛نعمت الله صفری؛ 1392.
43. سیدابن طاووس وتاریخ نگاری امام حسین(ع) با تاکید برلهوف؛ مصطفی صادقی؛ 1392.
44. نقش عتبات در روابط ایران و عثمانی قرن 19؛ عرب خانی، موجانی؛ 1392.
45. تحول گفتمان در گزارش واقعه کربلا تا قرن دهم با تکیه بر منابع فارسی؛ خانم میرابوالقاسمی؛ 1393.

جهت مشاهده سایت پژوهشکده تاریخ و سیره به این آدرس مراجعه فرمایید:
 
امتیاز دهی
 
 

Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما