پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن

رفتار شناسی تعامل با پیامبران از نگاه قرآن کریم

مباحث رفتارشناسی تعامل با پیامبران در دو بخش بررسی می‌گردد؛ بخشی به رفتار موافقان و بخشی به رفتار مخالفان مربوط می‌شود. مردم در برابر انبیا دو دسته شدند: برخی موافقت خود را نشان دادند و برخی سر مخالفت برداشتند.
رفتار شناسی تعامل با پیامبران از نگاه قرآن کریم
نویسنده: علی محمد یزدی
دسته بندی: قرآن ، اسلام
ناشر: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
تهیه کننده: پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن
زبان: فارسی


 مقدمه
رفتار هر امت با پیامبر خود گاه با عنایت به پیامبری اوست و گاه به جنبه زندگانی شخصی آن حضرت ارتباط دارد؛ از دسته دوم در نبوت خاصه یاد می‌شود و دسته اول مربوط به نبوت عامه است.
رفتارهای مسلمانان با پیامبر آخرالزمان صلی الله علیه و اله اگر برخاسته از نبوت آن حضرت باشد، در محدوده مباحث این کتاب که از نبوت عامه سخن می‌گوید، داخل است و فقط در صورتی بحث آن به کتاب‌های نبوت خاصه واگذار می‌شود که زندگانی شخصی پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله محور بحث باشد.
تلاش نویسنده بر این است تمام نکات این کتاب مستند به آیات قرآن باشد. این حرکت مبارک به معنای بی‌نیازی از سنت نیست؛ بلکه ازآنجاکه موضوع کتاب قرآنی است و صبغه تفسیر موضوعی دارد، طبیعی است که در صدد معرفی نکته‌هایی باشد که در قرآن آمده است. مفسران در تفسیرهای ترتیبی و موضوعی فقط به روایاتی احساس نیاز می‌کنند که به فهم آیه کمک کند. روایاتی که نکته‌ای فراتر از مفاد آیات دارند، تفسیر آیه به شمار نمی‌آیند و کسانی که در کنار آیات قرآن به تناسب از آنها نیز یاد می‌کنند، انگیزه‌ای فراتر از تفسیر را دنبال می‌کنند؛ ازاین‌رو بررسی آن دسته از روایات درساختار این کتاب نمی‌گنجد. تفصیل و تبیین تمام آنچه برای مردم نازل شده، به رسول خدا صلی الله علیه و اله واگذار شده است ؛(1) اما این به معنای مبهم‌بودن آیات نیست تا روایات آن حضرت و اوصیای گرامی‌اش علیهم السلام رافع ابهام کلام خدا تلقی شود. آنچه قرآن در صدد بیان آن بوده، همان مقداری است که در آیات آمده است و بیش از آن از دایره مراد قرآن خارج است؛ نه آنکه قرآن بیان تفصیلی را اراده کرده باشد و بیان مرادش را بر عهده روایات گذاشته باشد. سکوت قرآن از بیان برخی مسایل یا مشخصات افراد و زمان‌ها و مکان‌ها تعمدی است و نباید آن را با نقل گمانه‌زنی‌های راویان خنثی کرد .(2) حاصل اینکه فقط در صورت نیاز از روایات تفسیری در بیان مفاد آیات بهره گرفته شده و به‌ندرت به روایات غیرتفسیری نیز اشاره شده است.

مباحث رفتارشناسی تعامل با پیامبران در دو بخش بررسی می‌گردد؛ بخشی به رفتار موافقان و بخشی به رفتار مخالفان مربوط می‌شود.
مردم در برابر انبیا دو دسته شدند: برخی موافقت خود را نشان دادند و برخی سر مخالفت برداشتند. بین موافقان، برخی از ایمان قوی برخوردار بودند و ایمان برخی دیگر درجات ضعیف‌تری داشت و گاه با قلب‌هایی بیمار یا بر اثر فریب دشمن حرکات نامطلوبی نیز از خود نشان می‌دادند. بین مخالفان، برخی مخالفت خود را آشکارا بیان می‌کردند و برخی دیگر آن را پنهان می‌کردند و با تظاهر به ایمان از مواهب جامعه دینی بهره می‌بردند و به دنبال فرصتی بودند که بتوانند پرچم مخالفت را بدون آسیب‌دیدن برافرازند.
در این کتاب رفتار تمام این افراد بررسی می‌گردد. در قسمت اول به رفتار و گفتار موافقان انبیا خواهیم پرداخت و در قسمت دوم از رفتار و گفتار مخالفان انبیا از جمله منافقان، سخن خواهیم گفت.
عمده مخالفان انبیا یا خود گرفتار شبهه بودند یا برای عقیم‌ساختن تبلیغات انبیا تلاش می‌کردند شبهه‌ای مطرح کنند و به آن پر و بال دهند. دسته دوم چه بسا برای پذیرش رسالت، شبهه‌ای نداشتند و حقیقت را شناخته بودند؛ اما خطر ازکف‌دادن منافعی که پیش از آمدن رسولان الهی برای خود حتمی می‌دیدند، آنان را به القای شبهه و تلاش برای سرکوب راه انبیا می‌کشاند؛ ازاین‌رو در قسمت دوم کتاب پیش از ورود تفصیلی به رفتارهای مخالفان، گوشه‌ای از مباحث شبهه‌افکنی نیز بررسی خواهد شد تا مقدمه‌ای باشد بر شناسایی و تحلیل چالش‌های نظری مخالفان که برای درک حقیقت یا مبارزه با انبیا به زبان می‌آورند یا آن را در عمل نشان می‌دادند.


پی نوشت ها
1. . نحل: 44.
2. . برخی از آثار منقول به بیان نکته‌ای پرداخته‌اند که قرآن سکوت درباره آن را ترجیح داده است؛ یک نمونه را در این آیه می‌توان دید: «یا أَیّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَکُونُوا کَالَّذینَ آذَوْا مُوسی فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَ کانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجیهاً: ای کسانی که ایمان آوردهاید، مانند کسانی مباشید که موسی را [با اتهام خود] آزار دادند و خدا او را از آنچه گفتند مبرّا ساخت و نزد خدا آبرومند بود» (احزاب: 69). در این آیه گفته‌های ناروای مردم به موسیموسی علیه السلام به‌تفصیل بیان نشده است تا احترام آن بزرگوار را رعایت کرده باشد. شکستن آن احترام را نمی‌توان کار پسندیده‌ای قلمداد کرد. روایت یا شأن نزولی که مراد از «ممّا قالوا» را نسبت‌دادن نقصی به جسم حضرت موسیموسی علیه السلام معرفی کرده (عبدعلی ‌بن‌ جمعه عروسی؛ تفسیر نور الثقلین؛ ج4، ص‌309)، اگر متروک بماند، به معنای رویگردانی از سنت و اکتفا به قرآن نیست؟ دلیلی وجود ندارد که ذکر این گمانه‌زنی را در تفاسیر توجیه کند. نمونه دیگر از این دست، افشای رازی است که در سوره تحریم به آن اشاره شده است، «وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلی بَعْضِ أَزْواجِهِ حَدیثاً: و چون پیامبر با یکی از همسرانش سخنی نهانی گفت...» (تحریم: 3). اثر منقولی که آن سخن نهانی پیامبرپیامبر صلی الله علیه و اله را آشکار کرده، درحقیقت همان کاری را کرده است که رسول اکرماکرم صلی الله علیه و اله از آن ناخرسند بود (عبدالرحمن ‌بن‌ ‌ابی‌بکر سیوطی؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور؛ ج6، ص‌241). کنارنهادن این دسته از آثار پیشینیان آسیبی به تفسیر آیات نمی‌زند؛ بلکه ترک آن سزاوارتر است.
منبع:اداره نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
كلمات كليدي : معرفی آثار , آثار علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قران , علی محمد یزدی

تاریخ خبر: 1399/7/6 يكشنبه
تعداد بازدید کل: 58 تعداد بازدید امروز: 2
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید
نظر
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 59
Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما